Hybride aardappelzaad kan op termijn een alternatief worden voor pootgoed. In proeven met True Potato Seed (TPS) liepen opbrengsten uiteen van 26 tot 50 ton per hectare, afhankelijk van teeltmethode en uitgangsmateriaal. Promotieonderzoek van Luuk van Dijk aan Wageningen University & Research (WUR) laat zien welke teeltkeuzes en randvoorwaarden daarbij bepalend zijn.
© WUR
Aardappelen geteeld uit hybride aardappelzaad direct in het veld gezaaid (Foto: Luuk van Dijk, WUR)
In Noordwest-Europa worden aardappelen nu geteeld vanuit pootaardappelen: knollen die vegetatief worden vermeerderd. Dat systeem heeft een lage vermeerderingsfactor, waardoor meerdere veldseizoenen nodig zijn om voldoende uitgangsmateriaal op te bouwen. Ook neemt het risico op onder meer bodemgebonden ziekten in pootgoed toe. Daarnaast zijn pootaardappelen groot en bederfelijk, wat eisen stelt aan opslag, transport en logistiek. TPS is daarentegen klein, niet bederfelijk en heeft een veel hogere vermeerderingsfactor. Bovendien biedt het ziektevrij uitgangsmateriaal.
Zaailingen uit de kas: sturen op timing en dichtheid
In veldproeven met kas-opgekweekte zaailingen onderzocht Van Dijk onder meer het effect van aanaarden, het ophogen van grond rond de basis van de plant om groei en wortelontwikkeling te stimuleren. Dat had geen effect op de totale opbrengst in kilo's, maar wel op het knoltal: in aangeaarde ruggen werden meer knollen geoogst dan in niet-aangeaarde ruggen. De opbrengsten uit deze proeven kwamen uit op 26 en 32 ton per hectare. Daarmee liggen ze dicht bij de gemiddelde pootgoedopbrengsten. De bevindingen zijn gepubliceerd in een studie waarin voor het eerst zulke hoge opbrengsten voor aardappelen geteeld vanuit zaad werden gerapporteerd.
Ook het uitplantmoment bleek belangrijk. Vroeg uitplanten in maart ging gepaard met risico op opbrengstverlies door kou en vorst. Laat uitplanten in juni leidde juist tot lagere opbrengsten door een kortere groeiperiode dan bij uitplanten in april of mei. De leeftijd van de zaailingen maakte geen verschil: zaailingen van 6 weken presteerden net zo goed als jongere zaailingen van 4 weken, wat past in het beeld dat grotere planten na uitplanten een grotere transplantatieschok ondervinden.
Meerjarige proeven laten daarnaast zien dat plantdichtheid een belangrijke praktische stuurknop is voor zowel opbrengst als maatsortering. In een beddensysteem op lichte zandgrond werd bij 200 planten per vierkante meter een opbrengst van 107 ton per hectare gehaald. De opbrengst in commerciële maatsorteringen van pootgoed en krielaardappelen kwam uit op maximaal 64 ton per hectare, bij een dichtheid van 50 planten per vierkante meter.
Direct zaaien: minder stappen, focus op opkomst
Naast uitplanten onderzocht Van Dijk directe veldzaai met gecoat TPS. Een proof of concept liet zien dat sommige proeven 50 ton per hectare of meer opleverden. Deze aanpak haalt een deel van opkweek, planning, transport en uitplanten uit het proces. Daarmee vervalt ook de kwetsbare en duurdere stap van kas naar veld. Tegelijk stelt veldzaai hogere eisen aan de beginfase van de teelt. Zo is voldoende vocht cruciaal voor een goede opkomst.
Het proefschrift maakt duidelijk dat brede toepassing van TPS niet alleen afhangt van de teeltmethode, maar ook van het ras. Voor acceptatie in de praktijk zijn hybride rassen nodig met eigenschappen als een goede knolmaatsortering en verbeterde ziekteresistenties. Omdat in dit onderzoek met experimentele hybriden is gewerkt, ligt verdere verbetering in de lijn der verwachting. Volgens het proefschrift kan de combinatie van verbeterde genetica en TPS-teeltsystemen vooral buiten Noordwest-Europa veel betekenen. Met name in Afrika ten zuiden van de Sahara worden de kansen groot geacht.
De promotie van Luuk van Dijk vindt plaats op 23 maart aan Wageningen University & Research.
Bron: WUR
