De uienketen ziet de laatste jaren steeds meer bacterieaantastingen. Bij telers zorgt dit voor veel frustratie, maar ook verwerkers hebben meer last van deze tarra. Oogst 2024 was hierbij een uitschieter. Tijdens het drogen kwamen aangetaste rokken tevoorschijn en partijen met zware aantastingen waren moeilijk of niet droog te krijgen. In de bewaring traden veel vliegjes op, een duidelijke aanwijzing voor rotting, evenals de typisch zure geur van bacterieziekten. Ook bij de Hotbox Service van De Groot en Slot werden opvallend veel partijen met bacterieaantasting gevonden. De grote vraag die zij zich in het Uien magazine stellen is: waar komt het vandaan en kun je het voorkomen?
© De Groot en Slot
De voornaamste soorten bacteriën die voor schade zorgen, zijn bacterienatrot (Pectobacterium carotovorum subsp. carotovorum) en sour skin (Burkholderia cepacia). In een normale teeltrotatie zorgen bacteriën voor afbraak van gewasresten van niet geoogste plantendelen. Bacteriën maken deel uit van het ecosysteem en leven in het vocht in de grond.
Bij bacterienatrot verwelken bladeren in het veld en in een later stadium verdrogen deze. Echter, een beginaantasting is vaak moeilijk te zien; percelen ogen gezond en pas tijdens het drogen komt natrot tevoorschijn. In aangetaste uien is het midden van de bol verslijmd en zuur ruikend. Vooral de tweede en derde rok worden zacht en waterig; later ontstaat een geel tot lichtbruin slijm. De bacterie ontwikkelt zich vooral onder natte omstandigheden en dringt vrijwel altijd binnen via wondjes, veroorzaakt door onder andere insectenvraat, hagel of zware regen. Ook al aangetaste plekken, zoals door valse meeldauw, vormen een ingang. De optimale temperatuur voor natrot is 25-27°C.
Bij sour skin zijn de symptomen iets anders. Het jonge blad is vaak in het hart aangetast en verkleurt lichtbruin. Het eerste kenmerk is vaak na de oogst een zachte nek. Later ontstaat een zachte rot. In de bol zijn juist de buitenste rokken waterig en lichtgeel en in een verder stadium ontstaat geelbruin slijm. Aangetaste bollen verspreiden een sterke, zure geur. De bacterie bereikt via opspattend water het blad en de bladoksels en vervolgens de nek van de vormende bol. Bij onvoldoende droging van de nek dringt de ziekte de bol binnen en tast de buitenste rokken aan. De optimale temperatuur voor sour skin is 30-35°C.
© De Groot en Slot
Verbanden
Waarom er zoveel partijen met bacterieaantastingen waren, is lastig te verklaren. Grote verschillen tussen percelen – zoals in groei, voorvrucht, bodemstructuur, insectenvraat enzovoort – maken het lastig om één oorzaak aan te wijzen. Daarnaast is de oorzaak niet eenduidig, in tegenstelling tot bijvoorbeeld valse meeldauw. Wel zijn er duidelijke verbanden. Het groeiseizoen van 2024 was zeer nat en in regio's met veel neerslag traden meer bacterieproblemen op dan in drogere gebieden.
Ook percelen die te maken kregen met zware stortbuien en bodemverslemping lieten meer aantastingen zien. Dat is goed terug te zien aan de partijen uien per gebied. Maar ook in deze gebieden met veel water, komen soms partijen naar voren waar weinig aan mankeert. Daarnaast lijkt grondsoort een rol te spelen: op zand- en lichte zavelgronden komen vaker bacterieaantastingen voor dan op zware klei, ook bij veel neerslag. De reden hiervoor is onduidelijk, maar het verschil in grondslag en bodemleven kan een rol spelen.
Na hagelbuien worden vaker bacterieproblemen gevonden, vertelt Jan Hoogland, fytopatholoog bij Bejo. "Bij hagelschade krijg je allemaal wondjes en onderbreek je de sapstromen. Daar ontstaat weefsel dat geen voeding meer krijgt, verzwakt raakt en kwetsbaar wordt. Daar kunnen die bacteriën dan toeslaan." Ook kan er water in het blad blijven staan.
Beregenen in een afrijpend gewas kan een risico zijn. In een afrijpend gewas staan de bladoksels verder open en via opspattend water kan de bacterie hierin terechtkomen. Het water blijft hierin staan en met zomerse temperaturen gedijt de bacterie uitstekend om toe te slaan.
© De Groot en Slot
Primaire en secundaire aantasting
Wat het lastig maakt om erachter te komen hoe bacteriën in uien precies toeslaan, is dat veel bacteriën volgens Hooglands onderzoek geen primair pathogeen (ziekteverwekker) zijn. Dat betekent dat een bacterie niet enkel zelf een ui kan aantasten en verder groeien, maar eerst een ander pathogeen nodig heeft om toe te slaan. Hoogland: "Je zou verwachten dat als je een wondje maakt bij een ui en je dit aanprikt met een bacterienatrot (Pectobacterium carotovorum subsp. carotovorum), dat die bacterie verder gaat groeien en de rok gaat aantasten. Maar dat gebeurt dus niet. Je krijgt niet dezelfde aantasting en wegval in de rokken zoals je dat ziet in de bol in het veld of de bewaring."
Hiervoor is een andere ziekteverwekker nodig die de primaire aantasting bij de ui veroorzaakt, waarna de bacterie toeslaat. Een voorbeeld van primaire infectie door een ander pathogeen is een schimmel. Vaak worden er in de hals van de ui sporen van koprot (Botrytis aclada (syn. Botrytis allii)) gevonden, maar geen duidelijke aantasting van koprot. De plant lijdt niet direct onder de koprot, maar de verzwakking geeft bacteriën de kans om toe te slaan. Dit heet een secundaire aantasting. Er wordt onderzoek gedaan om beter te begrijpen hoe bacterie-infecties ontstaan.
Ongrijpbaar probleem
In de veredeling wordt hard gewerkt aan resistenties tegen pathogenen wat tot minder invalsporen moet leiden voor bacteriën. Daarnaast blijft bacterie in uien een ongrijpbaar probleem. Er zijn wel duidelijke factoren die het risico vergroten. Een explosieve groei door overmaat aan stikstof en water maakt plantenweefsel van ui kwetsbaar voor aantasting door bacteriën. Vermijd teveel stikstof in een afrijpend gewas. En als de uien zijn ingeschuurd, is het advies om zo snel mogelijk de hals van de uien droog te krijgen. Zo krijgt de bacterie zo min mogelijk de kans om naar binnen te groeien.
© De Groot en Slot
Bron: Uien magazine De Groot en Slot
